Դիմադրութեան Համը

Հարիսա՝ այն ճաշը, որ կը սահմանէ հայկական ինքնութիւնը

Խոհանոցը ունի ժողովուրդներու յիշողութիւնը պահպանելու բացառիկ կարողութիւնը։ Հայկական պարագային գոյութիւն ունի մէկ ուտեստ, որ կը գերազանցէ զուտ խոհարարական սահմանները եւ կը դառնայ գոյատեւման, հաւատքի եւ համայնքային միասնութեան իսկական խորհրդանիշ՝ Հարիսան։

Հայկական խոհանոցի ամենահին եւ ամենանշանաւոր կերակուրներէն մէկը՝ Հարիսան, կը պատրաստուի ցորենով եւ միսով (աւանդաբար՝ հաւու կամ գառան միսով)։ Այս բաղադրիչները երկար ժամեր դանդաղ կը եփուին, մինչեւ որ միաձուլուին եւ դառնան խիտ, միատարր ու ջերմացնող կերակուր մը։

Ծագում, հաւատք եւ համայնք

Հարիսայի պատմութիւնը խորապէս կապուած է համերաշխութեան գաղափարին։ Ժողովրդական աւանդութեան համաձայն, անոր ծագումը կը հասնի մինչեւ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչի ժամանակները, որ քրիստոնէութիւնը Հայաստան բերաւ։ Կը պատմուի, թէ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ ինք քաջալերած է այս կերակուրի պատրաստութիւնը՝ մեծ բազմութիւններ կերակրելու սննդարար եւ գործնական միջոց մը ըլլալու համար։

Դարերու ընթացքին Հարիսան դարձաւ կրօնական տօնակատարութիւններու եւ համայնքային հաւաքներու կեդրոնը։ Ան մասնաւոր կերպով պատրաստուող ճաշ մը չէ. ան ապրում մըն է, որ կը բաժնուի բոլորին հետ։

Մուսա Լերան խորհրդանիշը

Իր հոգեւոր ծագումէն անդին, Հարիսան անմոռանալի կերպով արձանագրուեցաւ հայ ժողովուրդի արդի պատմութեան մէջ 1915-ի ողբերգական իրադարձութիւններուն ընթացքին։ Մուսա Լերան մէջ, ցեղասպանութեան դէմ դիմադրութեան օրերուն, այս կերակուրը դարձաւ լեռներուն վրայ իրենց կեանքը պաշտպանող հայերուն հիմնական սնունդը։ Այդ օրէն ի վեր, Հարիսայի ամէն գդալը նաեւ յարգանքի տուրք մըն է տոկունութեան, դիմադրութեան եւ գոյատեւման։

Դանդաղ եփուող արարողութիւն

Հայաստանի եւ սփիւռքի մէջ Հարիսայի պատրաստութիւնը մինչեւ այսօր կը պահպանէ իր հաւաքական աւանդական ծէսը։ Ան կը պատրաստուի հսկայական կաթսաներու մէջ ամբողջ գիշեր եւ կը բաժնուի յաջորդ օրը՝ յիշատակի արարողութիւններու եւ աւանդական տօնակատարութիւններու ընթացքին։

Մասնակցողի գաղտնիքը. Աւանդութեան համաձայն, պատրաստութեան մասնակցող իւրաքանչիւր անձ պէտք է մօտենայ կաթսային եւ խառնէ Հարիսան՝ իր սրտի մէջ աղօթք կամ անձնական մաղթանք կատարելով։ Սակայն կայ կարեւոր կանոն մը. արգիլուած է քերել կաթսայի յատակը։ Եթէ յատակի շերտը խախտուի, ժամերու աշխատանքով ձեռք բերուած մետաքսանման հիւսուածքն ու սերուցքային կառուցուածքը կրնան վնասուիլ։

Աւելի քան բաղադրատոմս՝ ժառանգութիւն

Հարիսան կը մարմնաւորէ հայկական խոհանոցի էութիւնը՝ պարզ եւ համեստ բաղադրիչները վերածելու պատմութեամբ, յիշողութեամբ եւ ինքնութեամբ հարուստ կերակուրի։ Մատուցուած իւրաքանչիւր ափսէ կը յիշեցնէ, որ քանի դեռ այս աւանդութիւնները կենդանի կը մնան սեղանին շուրջ, հայկական ընտանեկան եւ համայնքային միասնութեան ոգին պիտի մնայ անկոտրում։